Panahon na para sa Batas ng Pananagutan sa BARMM?

Nagkaroon na naman ng kaguluhan sa Katimugan at hindi ito bagong digmaan o terorismo mga Ka Usapang hauz.

Ito ay ang pagsibak kay Mohagher Iqbal bilang Education Minister ng Bangsamoro Autonomous Region of Muslim Mindanao (BARMM).

Kung sabagay hindi na ito bago sa ating political landscape. Sa tuwing may audit findings, may nasisibak. Sa tuwing may anomalya, may napapanagot—kahit pansamantala.

Pero matapos ang ingay, nananatili ang tanong: bakit nauulit?

Ang ulat ng Commission on Audit (COA) hinggil sa P2.2 bilyong procurement ng MBHTE ay hindi simpleng listahan ng pagkakamali. Isa itong malinaw na indikasyon ng kahinaan ng umiiral na mekanismo ng pananagutan.

May delay na 520 araw pero walang liquidated damages. May bilyong kontrata kahit may depekto sa proseso. May bayaran kahit kulang ang dokumento.

Kung may batas na umiiral, mga ka-hauz, bakit tila opsyonal ang pagsunod?

Dito pumapasok ang isang kritikal na pangangailangan: ang paglikha ng isang mas malinaw, mas tiyak, at mas mabigat na batas sa accountability—partikular para sa BARMM.

Hindi sapat ang umasa sa umiiral na national procurement laws kung ang implementasyon sa rehiyon ay may butas.

Ang BARMM, bilang isang autonomous region, ay may kapangyarihan—at responsibilidad—na maglatag ng sarili nitong legal framework na tutugon sa natatanging hamon nito.

Hindi ito paglabag sa national law, kundi pagpapalakas dito sa antas na mas malapit sa mamamayan.

Ano ang dapat lamanin ng ganitong batas?

Una, awtomatikong pananagutan. Hindi dapat nakadepende sa discretion kung may parusa o wala. Kapag may malinaw na paglabag—tulad ng failure to impose penalties o pagproseso ng bayad nang kulang ang dokumento—dapat may automatic administrative at financial consequences.

Ikalawa, real-time transparency. Hindi sapat ang post-audit ng COA. Kailangan ng sistema kung saan ang procurement, delivery, at payment ay nasusubaybayan habang nangyayari—accessible hindi lamang sa auditors kundi pati sa publiko.

Ikatlo, chain accountability. Hindi dapat iisa lang ang napapanagot. Mula sa approving authority hanggang sa implementing officers, dapat malinaw kung sino ang mananagot sa bawat yugto ng transaksyon.

At higit sa lahat, dapat may proteksyon para sa mga maglalantad ng anomalya. Kung walang whistleblower protection, mananatiling tahimik ang maraming nakakaalam.

Ang BARMM ay simbolo ng pag-asa—isang rehiyong binuo mula sa dekadang pakikibaka para sa sariling pamamahala.

Ngunit ang tunay na sukatan ng tagumpay nito ay hindi lamang kapayapaan, kundi ang kakayahan nitong pamahalaan ang sarili nang may integridad.

Ang pagsibak kay Iqbal ay maaaring simula. Pero kung walang susunod na hakbang—kung walang batas na sisiguro na ang parehong pagkakamali ay hindi na mauulit—mananatili itong simbolikong aksyon, hindi sistemikong solusyon.

Sa huli, ang tunay na pananagutan ay hindi lamang ipinapataw. Ito ay itinatayo—sa pamamagitan ng malinaw na batas, matibay na institusyon, at isang kulturang hindi pumapayag sa paglabag.

Panahon na para hindi lang magtanong kung nasaan ang pananagutan?

Ang lahat ng ito ay pawang Opinyon ng Usapang HAUZ at Panahon na siguro para isabatas ito.

***

Para sa Inyong Puri at Puna maaaring magemail sa cesarbarquilla2014@yahoo.com o mag text or tumawag sa 09352916036