NGO SA MARINDUQUE, NANAWAGAN KAY GOV. GO NA AGARANG GAMITIN ANG P6.4-B MARCOPPER SETTLEMENT PARA SA KALIKASAN

UMAPELA ang Marinduque Council for Environmental Concerns (MACEC) kay Marinduque Governor Melecio Go na pabilisin ang pagpapatupad ng 100-milyong dolyar o humigit-kumulang P6.4-bilyong Marcopper settlement upang matugunan ang agarang pangangailangan sa rehabilitasyon ng kapaligiran at maprotektahan ang mga komunidad na ilang dekada nang apektado ng pinsalang dulot ng pagmimina.

Kasunod ito ng panibagong kontrobersiya matapos kuwestiyunin ni Go, sa kanyang talumpati sa flag ceremony noong Nobyembre 9, ang legalidad ng Provincial Ordinance No. 250, Series of 2025, na nagtatakda ng mga mekanismo para sa rehabilitasyon at paggamit ng pondo mula sa Marcopper settlement.

Ipinasa ang ordinansa sa pamamagitan ng Provincial Board Resolution No. 2048 noong Mayo 30, 2025. Itinatakda nito ang pagbuo ng Rehabilitation and Remediation Oversight Committee, Project Management Office, at mga mekanismo upang matiyak ang malinaw at wastong paggamit ng settlement funds, kasama ang pakikilahok ng mga ahensiya ng pamahalaan, civil society at mga eksperto sa kapaligiran.

Nagbubunsod ang naturang pangyayari ng mga katanungan tungkol sa pagpapatupad ng programa sa rehabilitasyon, lalo na ngayong naideposito na sa trust fund account ng pamahalaang panlalawigan ang paunang bayad na humigit-kumulang 50.71 milyong dolyar mula sa settlement.

Ayon sa MACEC, malaking pagkakataon ang settlement upang matugunan ang matagal nang mga panganib sa kapaligiran at masimulan ang isang komprehensibong programa ng rehabilitasyon at remediation sa lalawigan.

Nanawagan si Father Arvin J. Madla, chairman ng Board of Trustees ng MACEC, sa pamahalaang panlalawigan na tipunin ang Rehabilitation and Remediation Oversight Committee at simulan ang paghahanda ng isang komprehensibong rehabilitation master plan.

“Tatlumpung taon nang naaantala ang katarungan. Sapat na ang dinanas ng ating mga komunidad, ngunit patuloy pa rin silang nahaharap sa pagkasira ng kapaligiran na nagbabanta sa kanilang kalusugan, kaligtasan at kabuhayan,” ayon kay Madla.

“Nananawagan kami sa Gobernador na maging bahagi ng solusyon sa pamamagitan ng pagtitipon sa Provincial Rehabilitation and Remediation Oversight Committee. Kailangang simulan ang pagpaplano, pagsusuri sa kalagayan ng kapaligiran at pagpapatupad ng isang rehabilitation master plan upang matiyak na magagamit nang maayos at responsable ang settlement funds,” aniya.

Tinukoy ni Madla ang Maguila-guila at Makulapnit dams bilang ilan sa mahahalagang pasilidad na nangangailangan ng agarang teknikal na pagsusuri dahil sa mga pangamba sa katatagan ng kanilang mga istruktura at sa posibleng panganib sa mga kalapit na komunidad.

“Ang nakataya rito ay hindi lamang ang halaga ng settlement o ang mga hindi pagkakasunduan sa pulitika. Higit na mahalaga ang kaligtasan ng ating mga komunidad at ang pangmatagalang pangangalaga sa kapaligiran ng Marinduque para sa mga susunod na henerasyon,” ani Madla.

Nagdulot ng malawakang pinsala sa mga ilog, lupang sakahan at mga kalapit na komunidad ang trahedya sa pagmimina ng Marcopper noong Marso 1996.

Matapos ang maraming taon ng mga prosesong legal at negosasyon, nakamit ng lalawigan ang 100-milyong dolyar na settlement sa Barrick, na inaprubahan ng Court of Appeals noong Oktubre 2025.

Babayaran ang settlement nang hulugan sa loob ng tatlong taon. Noong Oktubre 2026, naideposito na sa trust fund account ng pamahalaang panlalawigan ang unang bayad na humigit-kumulang 50.71 milyong dolyar.

Binigyang-diin ng MACEC ang pangangailangan ng malinaw na mga prayoridad sa rehabilitasyon, takdang panahon ng pagpapatupad, at transparent na paggamit ng pondo.

“Hinihimok namin ang Gobernador at lahat ng kinauukulan na magtulungan upang mapabilis ang pagpapatupad. Bawat karagdagang taon ng paghihintay ay panibagong taon na nananatiling lantad sa mga panganib sa kapaligiran ang mga apektadong komunidad at napagkakaitan ng pagkakataong makabangon,” dagdag pa ni Madla.