WIKANG PAMBANSA GAMIT SA TRIAL NI GONGDI, MISFIT SARA

HANGAD ng Trial Chamber III ng International Criminal Court (ICC) na gamitin ang wikang pambansa ng Filipinas sa paglilitis ni Gongdi sa sakdal na crimes against humanity na iniharap laban sa kanya sa ICC.

Kinilala kamakailan sa conference meeting ni Judge Joanna Korner, presiding judge ng tatlo kataong ICC Trial Chamber III na lilitis kay Gongdi, ang matinding interes ng mga Filipino sa paglilitis. Marapat na gamitin ang wikang kilala at gamit ng mga Filipino, aniya.

Hindi sinabi ni Korner na Filipino ang wikang pambansa ng Filipinas. Bagkus, itinuro niya ang Tagalog. Bagamat Filipino ang opisyal na tawag sa wikang pambansa, ito ay batay sa Tagalog. Sa maikli, ang wikang Filipino ay ang pinalawak na wikang Tagalog. Kinikilala ng batas na nagtataguyod sa wikang Filipino bilang wikang pambansa ang mga ibang salita mula sa iba’t-ibang dialect na kalimitang ginagamit sa pag-uusap bilang bahagi ng pambansang wika.

Abot sa anim na buwan ang paghahanda sa paglilitis ni Gongdi, ito ang tiniyak ng ICC. Kasama sa paghahanda na kilalanin ang katayuan ng kalusugan ni Gongdi. Muling sasailalim si Gongdi sa medical examination ng mga medical expert ng ICC upang ganap na malaman kung may kakayahan siya na harapin ang maraming sigwa ng paglilitis.

Kasama sa paghahanda ang kinakailangang paglalatag ng mga dokumento upang madaling maintindihan ng international community ang paglilitis. Abutin rin ng anim na buwan ang paghahanda ng mga gagamiting translator, o tagasalin, sa trial. May mga pagsasanay sila upang maging bihasa sila sa pagsasalin ng mga wikang gagamitin sa paglilitis.

Bagaman kinilala ni Korner ang kakayahan ng mga Filipino na gamitin ang Ingles sa trial, kailangan ang pagsasalin sa Tagalog upang ganap na nauunawaan ng maraming Filipino ang mga detalye ng paglilitis, ani Korner.

***

KUNG gamit ang wikang Filipino, o pinalawak na Tagalog sa paglilitis ni Gongdi sa ICC, mas may katwiran na gamitin ang wikang pambansa sa paglilitis ni Misfit Sara sa Senado bilang impeachment court. Kailangang maunawaan ng mga Filipino ang impeachment trial, giit ni Deputy Speaker Paolo Ortega V ng La Union.

Kinilala ni Ortega ang halaga ng Ingles sa paglilitis, ngunit hindi dapat ihiwalay ang wikang Filipino. Dapat na magkasama ang dalawang wika upang ganap na mauunawaan ng mga kababayan ang detalye ng paglilitis, aniya.

Iminungkahi ng Prosecution Team na magkasamang gamitin ang Ingles at Filipino sa trial. Hindi ang mga abogado at senador-hukom lang ang makakaunawa sa mga detalye. Kasama ang mungkahi sa Manifestation with Proposal on Certain Additional Pre-Trial Matters na isinumite ng mga taga-usig mula sa Camara de Representantes sa Senate Impeachment Court bilang bahagi ng mga alituntunin na susundin sa paglilitis.

Hindi komportable si Misfit Sara na gamitin ang Tagalog dahil hindi siya bihasa sa wikang ito. Bisaya ang unang wika ni Sara. Hindi siya masyadong magaling magsalita sa Ingles. Utal-utal siya sa paggamit ng dalawang wika. Iminungkahi na gamitin ng mga abogado at saksi ang Filipino, o Tagalog sa paglilitis.

“Ang impeachment trial ay hindi para sa mga abogado at mga politiko. Para ito sa sambayanang Filipino,” ani Ortega. “Kung ang pinag-uusapan ay pananagutan sa bayan at paggamit ng pera ng bayan, dapat naiintindihan din ng bayan ang nangyayari sa paglilitis,” aniya.

“Minsan mas malinaw lumabas ang katotohanan kapag ang isang tao ay nagsasalita sa wikang pinaka-komportable siya,” he said. “Hindi natin dapat gawing komplikado ang mga bagay na maaari maipaliwanag nang direkta at malinaw.”

Iginiit ni Ortega na hindi inaalis ng mungkahi ng Prosecution Team ang Ingles sa daloy ng paglilitis. Kailangan lang magkaroon ng flexibility sa mga kalahok na makapagtalastasan ng maayos at epektibo. “Walang inaalis sa proseso. Dinadagdagan lang natin ang paraan para mas maintindihan ito ng publiko,”aniya.

“Kapag mismong taong-bayan ang nakakarinig at nakakaintindi sa mga testimonya at ebidensya, mas mahirap baluktutin ang katotohanan,” aniya. “The best defense against misinformation is transparency. Let the public hear the evidence, understand the evidence, and judge the evidence for themselves,” aniya.

“Hindi ito paligsahan ng propaganda o paramihan ng ingay,” aniya. “Sa huli, ebidensya pa rin ang magsasalita. Ang tungkulin natin ay tiyaking malinaw itong maipapakita at mauunawaan ng sambayanang Pilipino,” ani Ortega.

***

MGA PILING SALITA: “Robin’s bugok logic: Jail the 10-year old, protect Bato at all cost.” – Ronald Llamas, kritiko

“PNOY’S legacy is our arbitral win, which the madman is treating as garbage. PNOY brought our issues with China to the right forum.

STOP comparing PNoy with the madman. There’s no way to compare a statesman with a traitor and failure. Leave it that way.

MATATANGGAP ng isang lider na tawagin siyang pipitsugin, bano at kupal ng kanyang nasasakupan. Lalo na kapag siya’y nagkakamali. Pero kapag tinawag siyang taksil sa bayan, traydor, at makapili, iba na iyan. Lahat tayo, presidente man o hindi ay dapat nagmamahal sa ating bayan. Isa lang ang ating bayan. Pero kapag hindi mahal ng isang presidente ang kanyang sariling bayan, makutya siya sa sarili niya. Hiwa-hiwalay tayo.” – PL, netizen, kritiko