GAWA-GAWANG AKUSASYON VS NTF-ELCAC, IBINASURA NG OMBUDSMAN

Malugod na tinanggap ng National Task Force to End Local Communist Armed Conflict (NTF-ELCAC) ang pagbabasura sa mga reklamong kriminal at administratibo na inihain nina Jhed Tamano at Jonila Castro laban sa mga opisyal ng militar, pulisya at pambansang seguridad, kasabay ng pagturing sa desisyon ng Ombudsman bilang isang “malaking legal na pagbibindika” matapos ang ilang taong akusasyon at pampublikong paninira laban sa sektor ng seguridad ng pamahalaan.

Ayon sa Legal Cooperation Cluster (LCC) ng NTF-ELCAC, malinaw at matindi ang mensahe ng desisyon: ang mabibigat na paratang laban sa mga kawani at opisyal ng pamahalaan ay hindi maaaring patunayan sa pamamagitan lamang ng paulit-ulit na akusasyon, publisidad o pampulitikang presyur. Dapat itong manindigan—o bumagsak—batay sa sapat at mapagkakatiwalaang ebidensya.

“Ang pinakahuling desisyon ng Ombudsman ay isang malaking legal na pagbibindika sa NTF-ELCAC, na walang tigil na inakusahan, siniraan at isinailalim sa matagal na panggigipit dahil lamang sa pagtupad nito sa legal na mandato.”

Binigyang-diin ng LCC na ang kabuluhan ng desisyon ay higit pa sa mga opisyal na pinangalanan sa mga reklamo. Nakasalalay rito ang isang pundamental na prinsipyo ng demokrasya: ang mga akusasyon—lalo na ang mabibigat na paratang ng pagdukot, arbitrary detention at torture—ay kailangang dumaan sa mahigpit na pagsusuri ng ebidensya na itinatadhana ng batas.

“Ang mabibigat na akusasyon ay kailangang patunayan sa pamamagitan ng sapat at mapagkakatiwalaang ebidensya—hindi sa propaganda, publisidad o anumang pampulitikang palabas.”

Sa Joint Resolution nito noong Hunyo 24, 2026, ayon sa LCC, ibinasura ng Office of the Ombudsman ang mga reklamo para sa arbitrary detention, grave coercion, mga paglabag umano sa Republic Acts 7438, 9745 at 10353, gayundin ang ilang kasong administratibo laban kay dating National Security Council Assistant Director General Jonathan Malaya at sa mga tauhan ng militar, pulisya, intelligence community at iba pa.

Ayon sa sipi ng LCC mula sa desisyon, natukoy ng Ombudsman na nabigo sina Castro at Tamano na magharap ng antas ng ebidensyang kinakailangan upang maitatag ang prima facie evidence with reasonable certainty of conviction at substantial evidence laban sa lahat ng respondents.

Para sa LCC, mahalaga ang naturang finding sapagkat bago pa man matukoy ang legal na pananagutan, malawak nang naipubliko at paulit-ulit na ginamit ang mga akusasyon upang ilarawan ang mga opisyal ng seguridad bilang mga salarin.

Nagbabala ang Task Force na hindi dapat gawing sandata ang mga alegasyon ng pagdukot upang awtomatikong ipalagay na may kasalanan ang Estado. Ang mga lehitimong alegasyon ng enforced disappearance ay dapat imbestigahan at, kung suportado ng ebidensya, usigin sa ilalim ng batas. Ngunit iginiit nito na ang bigat ng isang akusasyon ay hindi maaaring gamiting ebidensya na totoo ang paratang o na responsable rito ang partikular na mga opisyal ng pamahalaan.

“Ang mga institusyon ng katarungan ay hindi kailanman dapat gawing instrumento para makapuntos sa pulitika o gamitin sa desperadong pagtatangkang pahinain ang mga lehitimong programa ng pamahalaan.”

Ang pagbabasura ng Ombudsman ay kasunod ng naunang litigasyon kaugnay ng kontrobersiya nina Castro at Tamano. Noong 2024, hindi ipinagkaloob ng Court of Appeals ang kanilang mga petisyon para sa pribilehiyo ng writs of amparo at habeas data matapos makitang hindi naabot ang kinakailangang antas ng ebidensya para maipagkaloob ang naturang mga remedyo.

Ayon sa LCC, ipinakikita ng magkakasunod na legal na kabiguang ito kung bakit ang pananagutan ay kailangang matukoy sa pamamagitan ng ebidensya at hindi ng naglalabang mga naratibong pampulitika.

“Walang anumang propaganda ang maaaring pumalit sa ebidensya. Walang anumang paulit-ulit na akusasyon ang makapagpapalit sa isang paratang upang maging katotohanan.”

Sinabi ng NTF-ELCAC na napakahalaga ng prinsipyong ito para sa mga sundalo, pulis, intelligence personnel at civilian security officials na maaaring magdusa ng ilang taong pagkasira ng reputasyon sa sandaling palakihin sa publiko ang isang akusasyon—kahit pa mabigo ang mga sumunod na legal na proseso na patunayan ang kanilang pananagutan.

Inilarawan ito ng LCC bilang isang mapanganib na uri ng “harassment by accusation”: maghain ng mabibigat na paratang, palakasin at palaganapin ang mga ito sa pamamagitan ng mga kaalyadong political at advocacy networks, at pagkatapos ay ituring ang mismong akusasyon bilang patunay ng kasalanan ng pamahalaan.

Para sa NTF-ELCAC, hindi lamang reputasyon ng mga indibidwal na opisyal ang nalalagay sa panganib sa ganitong taktika. Sinisira rin nito ang tiwala ng publiko sa mga lehitimong institusyon ng seguridad at sa mga programa ng pamahalaan laban sa armadong insurhensiya.

“Walang kampanya ng panggigipit ang makapipigil sa NTF-ELCAC sa pagtupad sa mandato nitong protektahan ang sambayanang Pilipino laban.